Hendek Türklerin ilk yerleşim yerlerinden biridir. Türkler 1071 Malazgirt zaferi ile Anadoluya girmişlerdir. 1075 yılında Şeyhler köyü kurulmuştur. İznik ise 1083 yılında Türkler tarafından alınmıştır. Bu sebeple ilçemizin Türklerin tarihinde önemli bir yeri bulunmaktadır.
Yağı düşman demektir. Yağıbasan düşman basan (vuran) demektir. Yağıbasan komutanımız Selçuk Türklerinin ilk komutanlarındandır. Muhtemelen Yağbasan köyünde yaşamıştır ve Yağbasan köyünün ismide bu komutandan dolayı verilmiştir. Zamanla ı harfi kullanılmadığından Yağbasan olarak değişmiş olabileceği belirtilmektedir.
Hendeğin İlk ismi Handağıdır. Türkistan' da ki Handak ' tan yani Handağ' dan gelmektedir. Eski Türkçe' de ğ harfi yoktur. Bu sebeple zamanla Handak ismi Hendek olarak değiştirilmiş olduğu rivayet edilmektedir. Eskiden şu anda ki Hendek meydanında pazar kurulurdu. Adıda Handağı Pazarıydı. Ayrıca Turan Türk demektir. Turanlar mahalleside yine Türklerin ilk yerleşim yerlerinden biri olduğu da belirtilmektedir.
Anadolu coğrafyası Horasan ve batı Türkistan'dan gelen Türkmen boyları ile M.S.900 lü yıllarda Türklerin ikincı kez yurt edindiği yerler oldu.Gelen Horasan erleri (Şeyh'ler) aynı zamanda Kanaat önderleri ve bilge insanlar olarak Sosyal hayatın eğitmenleriydiler. Şeyhler , Tuzak , Su Kenarı , Kurtköy , Aşağı ve Yukarıçalıca ,Hallaçköy ,Ortaköy ,Çayırbaşı ,Türbeköy gibi köyler Türkistan ve Horasandan gelen Türklerin bizzat kurduğu Selçuklu Türklerinin köyleridir. Ortaköy'ün ilk ismi olan Puna adı da Pınar'dan gelir ve çok çalışkan bir Oğuz boyunun mensuplarıdır.
Türkistan Piri Hoca Ahmet Yesevi'nin Türkistan ve Horasanda yetiştirdiği ve Anadolu'nun Türkleşmesi ve Müslümanlaşması için Anadolu'ya gönderdiği Mevlana , Yunus Emre,Hacı Bektaşi Veli ve Ahi Evran gibi Alperenler' den dir. İlçemize ise Keremali dede, Erenler dede, Salman dede,Sarı dede, Şeyh İzzettin İsmail Handaki,Şeyh Halil ve Şeyh Benli gibi Alperenleri göndermiş olduğu bilinmektedir.
Şeyhler Mahallesindeki Şeyh İzzettin İsmail Handaki Hazretlerine , Osmanlı Padişahlarından Orhan Gazi tarafından Şeyhler Mahallesinin vakfedilmesi ve bu Vakıf Beratı'nın , Osmanlının ilk belgesi olma özelliğini taşıması açısından da önemi de belirtilmektedir.
Ayrıca Şeyh İzzettin İsmail Handaki Hazretlerinin babası olan Şeyh İbrahim Handaki Hazretlerinin mezarınında Aşağı yada yukarı Çalıca Mahallesinde olduğu da yine rivayet edilmektedir.
Osmanlı Sultanı Orhan Gazi , Şeyhler Köyünü Şeyh İzzettin İsmail Handaki Hazretlerine vakfetmiştir. Ceylan derisine yazılı olan Vakıf Beratnamesi ise kaybolmuştur.
Bölge Orhan Gazi zamanında Konuralp Komutan tarafından yönetilmiştir. Bu sebeple bölgeye Konurpa adı verilmiştir.
Türklerin ilk yurtlarından olan Şeyhler Köyü Hikayesi Hendek Vizyon Tv'de...
Şeyhler köyü M.S. 1000'li yıllardan itibaren Anadolu'yu ikinci kez Türk yurdu yapan Malazgirt savaşı hemen öncesi ve sonrası Batı Türkistan ve Horasan'dan gelen Türkmen akınları sonucu kuruldu. Kutalmış oglu Emir Süleyman ve Komutanları Yağıbasan ve Porsuk 1074 sonrasında Şile ve Üsküdar önlerine kadar Türkmen obalarını Marmara bölgesi ve İç ege bölgesine yerlestirdiler. Iznik 1083 de Anadolu Selçuklularınin Başkenti oldu. Selcuklularin dördü büyük digerleri mevzi bir çok Haçlı seferine direnmeleri ve çok büyük savaşlar ile zayıflaması sonrası Bizans imparatorluğu ve bölgede ki Tekfur'lar idari olarak güç kazandı.
1074 ve sonrası Türkmen Yerlesım köyleri Şeyhler, Çalıca , Puna , Halacköy , Sivri tepe ,Su kenarı , Akova (Akyazı) ve bir çok Türkmen yerlesim yerleri 1326 sonrası Orhan beyin komutanları Akçakoca , Kara Mürsel , Konuralp tarafından tekrar idari olarakta Hüdavendigar Livasına (Bursa ili) bağlanarak Türk kimliklerini korudular.
Orhan bey Karakeçili Türkmenleri (Kayı) tarafından kurulmuş Şeyhler köyüne Şeyh İbrahim oğlu Izzettin İsmail beye Osmanlının yazılı İlk vakfiyesini vermiştır. Adı Çalıca Vakfıyesidir...
Şeyhler Mahallesi Muhtarı Hakkı Çalık çok yakında Kayhan Şafak ile Şehir Vizyonları programımda sizlerle olacak ve tarihi belgelerle birlikte bu konuları sizler için açıklayacak...
